Mutfağa yeni bir tava almaya karar verdiğimde, kendimi demir ve paslanmaz çelik arasında sıkışmış buldum. İkisi de efsanevi bir şöhreti var, ama tamamen farklı deneyimler sunuyorlar. Birkaç senelik kullanımdan sonra, iki seçeneğin de gerçekten neyi iyi yaptığını, neyi ise daha az iyi yaptığını anladım. Sizin için de bu kararı açık hâle getirmek istiyorum.
Demir tava—özellikle döküm demir—saf demirden yapılmıştır. Zaman içinde, eğer düzgün bakarsanız, tava kendi kendine bir patina (koruyucu karanlık tabaka) oluşturur. Bu patina, teflon gibi yapay bir kaplama değildir; demirin kendisidir, pişirme işlemiyle gelişir.
Paslanmaz çelik ise demir ve krom karışımıdır. Krom, metali paslanmaktan korur. Bu yüzden adında "paslanmaz" kelimesi var. Çoğu zaman nikkel de içerir. Hiçbir patina gerekli değildir; tava kutudan çıktığında kullanıma hazırdır.
Bu noktada çoğu kişi demir'i tercih eder ve haklı da olur. Döküm demir tavalar, eğer aşırı ihmal etmezseniz, hayat boyu dayanabilir. Babamdan dedesinden kalma bir tavayı hâlen kullanıyorum ve mükemmel çalışıyor.
Paslanmaz çelik ise daha az "ebedi" bir seçimdir. 10-15 yıl sonra tabanı bozulabilir, kapak menteşesi gevşeyebilir veya tava çarpılabilir. Ama aynı zaman zarfında demir tavaya bakım yapmamışsanız, demir tavaya ve paslanmaz çelik tavaya harcadığınız efor karşılaştırıldığında, paslanmaz çelik çok daha avantajlı hâle gelir.
Demir tava kullanmaya başladığım ilk ay, yemeklerin tava tarafından "yapışıp kalması"ndan şikâyet ettim. Sonra anladım: ben tavayı yanlış ısıtıyordum. Demir tavalar, uygun sıcaklıkta ısıtıldığında, zamanla teflon kadar kaygan hâle gelir. Ama bu bir süreç.
Paslanmaz çelik tavaya karşı, yağ ekledikten sonra biraz daha yapışkandır. Bazı kişiler bunu sevmez. Ama asla patina bakımı yapmanız gerekmez. Bulaşık makinesine koyabilirsiniz (demir tavanız patinasını kaybeder). Temizlemesi hızlıdır.
Kısacası: Demir, zamanla sevdiğiniz bir dost gibidir. Paslanmaz çelik ise hemen tanıştığınız ve hiç sorun çıkarmayan biri.
Demir tavalar, ilk satın aldığınızda tavlanması gerekir (sezonlanması). Bundan sonra, her kullanım sonrasında el ile yıkayıp kurulamalı, hafif bir yağ tabakası sürülmelidir. Nem ve asidik gıdalar demirin düşmanıdır. Domates sosu uzun süre demir tavada durmamalıdır.
Paslanmaz çelik tavaya? Normal bulaşık sabunu ile yıkayın, çıktı. Kesinlikle tavlama gerekmez. Asidik gıdalar sorun teşkil etmez. Temizlemesi bir dakika sürer.
Demir tava, bir kez ısıtıldığında, ısısı eşit şekilde dağılır ve saatlerce tutabilir. Yüksek ısıda, güzel kahvelendirme yapan tavalar için demir tercih ederim.
Paslanmaz çelik, ısıyı biraz daha yavaş depolamakla birlikte, sıcaklık değişikliklerine daha çabuk yanıt verir. Tava tabanı bozulmuşsa (çarpılmışsa), ısı dağılımı eşitsiz olabilir. Kaliteli paslanmaz çelik tavalarda, çok kalın bir taban tabakası bu sorunu çözer.
| Özellik | Demir Tava | Paslanmaz Çelik Tava |
|---|---|---|
| Ömür | Hayat boyu (bakımla) | 10-15 yıl |
| Bakım | Yüksek (tavlama, yağlama) | Düşük (normal yıkama) |
| Kaynama Saatleri | Uzun süre ısı tutar | Daha hızlı soğur |
| Asidik Gıdalar | Sorunlu | Uygun |
| Yapışmazlık | Bakımla, zamanla gelişir | Orta seviye, sabit kalır |
| Öğrenme Eğrisi | Dik | Düz |
Demir tavayı seçin, eğer: Yemek pişirmeyi önemseyen biri iseniz, uzun vadeli bir yatırım yapmak istiyorsanız ve günlük bakım işlemlerinden gocunmuyorsanız.
Paslanmaz çelik tavayı seçin, eğer: Basit, hızlı ve sorunsuz bir kullanım deneyimi arıyorsanız, çok sık domates ya da limon gibi asidik gıdalar pişiriyorsanız veya tavaya uzun vadeli bakım yapmak istemiyorsanız.
Kişisel tavsiyem: Her mutfakta ikisi de olsun. Demir tavayı özel günler için, paslanmaz çelik tavayı hergün için kullanın. Hangisi sizin için daha uygun, seçim sonunda sizin.