Dökme demir tavalarla ilgili en çok duyduğum şey, hep pas problemidir. "Pas tutar mı?", "Kullanımı zor mudur?", "Bakımı ne kadar meşakkatli?" gibi sorularla karşılaşıyorum. Ben de uzun yıllar bu konuda kafamı yordum, ta ki kendim deneylere başlayana kadar. Bugün size kendi deneyimlerime dayanarak dökme demir tavada pas oluşumu hakkında gerçekçi bilgiler sunmak istiyorum.
Pas, basitçe demir oksit reaksiyonudur. Dökme demir, ham haliyle hiçbir koruyucu tabaka olmadan pazarlanmaz; üreticiler genellikle makine yağı ile kaplanı bir durumda gönderirler. Bu yağ, tavanızı nakliye sırasında korur. Fakat kullanmaya başladığınız an, bu yağ kademeli olarak ortadan kalkar. İşte o noktada, eğer tavayı sık sık nemli ortamlarda bırakır ve sonra kurulamazsanız, pas oluşmaya başlar.
Kısacası: pas korkmayı değil, bilgiyi gerektirir. Tavlama adı verilen bir koruma sürecinden sonra, dökme demir tava çoğu normal kullanımda pas tutuyor gibi görünmez. Tutsa da, o pas derin ve kalıcı değil, sıvı yağ ve biraz temizlikle kolaylıkla çıkar.
| Pas Oluşum Sebebi | Risk Seviyesi | Çözüm |
|---|---|---|
| Tavlama yapılmamış tava kullanmak | Çok Yüksek | Tavlama yapın veya tavlanmış tava alın |
| Pişirdikten hemen sonra ıslak bırakmak | Yüksek | Hemen kurulanız, ısıta kurutun |
| Bulaşık makinesine koymak | Çok Yüksek | Her zaman el ile yıkayın |
| Asit içerikli yemek (domates, sirke) pişirmek | Orta | Tavlama tabakası zaman zaman yenilenir |
| Düşük sıcaklıkta saklama | Orta | Serin ama kuru bir yer seçin |
İlk dökme demir tavamı aldığımda, tavlama konusunda pek ciddiye almadım. Sonuç? Birkaç hafta içinde pas bataklığına döndü. Öfkeli olarak tavayı ovalamaya başladım ve o sırada anladım: pas çıkmıyor. Demir teleküresi ve biraz zaman yatırımıyla eski halini buldu.
Ardından iyice tavlamaya yöneldim. Tavayı oven içinde 200 derece ile 260 derece arasında, ince yağ katmanı uygulanarak, yaklaşık bir saat boyunca tekrar tekrar ısıttım. Her defasında biraz daha siyah ve parlak hale geldi. Bu süreci beş-altı kez tekrarladığımda, tava pratik olarak pas tutmaz hale geldi.
Pişirme sonrasında, ben hep sıcakken temizlemek yoluna gittim. Kuru bezle hızlı bir silme yeterli oluyor çoğu zaman. Daha yapışkan yiyecekler için hafif ılık su ve yumuşak fırça kullanırım, asla çelik lif değil. Sonra da ocağın üzerinde veya ocak kapalı iken ısısal kurutma yapıyorum. Bu rutin, tavanın pas tutmasını pratik olarak ortadan kaldırdı.
Asit içerikli yemekleri pişirirken biraz daha dikkatli olmak gerektiği doğru. Domates sosundan veya şaraptan bahsediyorum. Tavlama tabakası zaman zaman incelir, bu normal. Ama yine de pas oluşmuyor, sadece tavlama hafifletiliyor. Bunun için her birkaç ayda bir tavlamayı tazelemek iyi bir alışkanlıktır.
Nemli iklimde yaşıyorsanız, tavayı kullanmadığınız dönemlerde daha sık kontrol etmelisiniz. Hatta içerisine kağıt havlu yerleştirerek nemi absorbe etmesini sağlayabilirsiniz. Benim deneyimime göre, aktif olarak kullanılan bir dökme demir tava, ev ortamında pas tutma problemi yaşamaz.
Tavlama yapılmamış bir tavaya sahipseniz, evet, pas riski vardır. Tavlama ve bakım konularında bilgisiz iseniz veya tavayı hemen sonrasında ıslak bırakmaya alışkınsanız, sıkıntı yaşayabilirsiniz. Fakat bu, dökme demirin kötü olduğu anlamına gelmez; sadece ona yönelik bilgi ve disiplinin gerekli olduğu anlamına gelir.
Tavlanmış bir dökme demir tava satın alın. Bu, zaten işin yarısıdır. Aldıktan sonra ev ortamında bir iki kez daha tavlama yapın. Her pişirme sonrası sıcakken temizleyin ve kurutun. Asit yemekleri pişirirken abartmayın ama korkmayın. Eğer pas görürseniz, panik yapmayın; temizlenebilir.
Dökme demir, doğru kullanıldığında hayat boyu dayanır ve kullanıldığı kadar daha da iyi hale gelir. Pas sorunu, aslında bir sorun değil; sadece tavanın size söylediği, "benimle ilgilen" mesajıdır. Onunla doğru ilgilendiğinizde, tavlama ve bakım konularında deyim yerindeyse el ele tutuştuktan sonra, bu tava size mirasçılık yapabilecek bir mutfak parçası olur.