Dökme demir tavamı yeni aldığımda, ilk olarak yapması gereken işin paslanma (seasoning) olduğunu öğrendim. Doğru yapılmadığında tavamın yapışkanlığı kötü olur, pas tutması kolay hale gelir. O günden bu yana, evde dökme demir tava paslanma işlemini birkaç farklı yöntemle yaptım. Deneyimlerimi sizinle paylaşmak istiyorum.
Paslanma, dökme demirin yüzeyine yağ tabakası oluşturma işlemidir. Bu tabaka, tavayı pas tutmaktan korur ve yapışkanlığını azaltır. Yeni bir dökme demir tavayı kullanmaya başlamadan önce mutlaka paslanması gerekir. Aksi takdirde ilk yemekleriniz başarısız olacaktır.
Dökme demir, doğası gereği porludur. Bu gözenekler yağ içine alır ve katı bir koruyucu tabaka oluşturur. Her pişirme sırasında bu tabaka biraz daha güçlenmeye devam eder. Yani paslanma işlemi bir defaya mahsus değil, tavayı kullandıkça devam eden bir süreçtir.
Deneyimim dahilinde üç ana yöntemi test ettim. Her birinin avantaj ve dezavantajları vardır.
| Yöntem | Süre | Zorluk | Etkinlik | Maliyeti |
|---|---|---|---|---|
| Fırın Yöntemi | 2-3 saat + soğuma | Düşük | Çok Yüksek | Düşük |
| Ocak Yöntemi | 30-45 dakika | Orta | Yüksek | Düşük |
| Katmanlanmış Yöntem | Haftalarca | Düşük | Yüksek | Düşük |
Evde yapabileceğim en etkili yöntem bu olmuştur. Tavayla birlikte fırında yüksek sıcaklıkta yağı baskılıyorum. İşlem şöyle:
Bu işlemi 3-4 kez tekrarladığımda, tavamın yüzeyi parlak ve koyu renkli hale gelir. İşte o zaman temel paslanma tamamlanmış demektir.
Sabırlı değilseniz, ocakta da yapabilirsiniz. Orta yüksek ısıda tavayı ısıtıp, yağ sürüp dumanlanmasını sağlarsınız. Ancak bu yöntemde kontrol daha zordur ve tekdüze bir tabaka oluşturmak zor olabilir.
En sabırlı yaklaşım budur. Tavayı sadece yağlı yiyeceklerle pişirip, her kullanımdan sonra hafifçe yağlayıp kurutursunuz. Haftalarca sonra, çok güzel bir patina (siyah tabaka) oluşur. Bu yöntemi tercih edenler, tavalarıyla geliştirme sürecine katıldığını hissettikleri için seviyor.
Paslanma için yüksek yanma noktasına sahip yağları tercih ettim. Zeytinyağ bu amaç için uygun değildir; çok düşük ısıda yanmaya başlar. Ben ayçiçek yağı, kavala yağı veya coconut yağını kullandım. Sonuç fark etmiyor, hepsi işe yarıyor.
Temel paslanma tamamlandıktan sonra, tavayı devamlı kullanmak ve bakımını yapmak gerekir. Deterjanla şiddetli şekilde ovmadığınız, her kullanımdan sonra yüksek ısıda kurulattığınız sürece, tabaka kendini güçlendirecektir.
Çoğu zaman tavamı kuru bir bezle hızlıca temizliyorum. Daha temiz bir yıkama gerekirse, sıcak suyunla fırçalıyorum. Soğuduktan sonra da çok hafif bir yağ tabakası sürüp kurutuyorum.
Bazen tavamı yanlış kullandığımda veya uzun süre boş bıraktığımda, paslanma tabakası hasar görebiliyor. Çok geniş çatlaklar varsa ya da pas tutmaya başlamışsa, paslanma işlemini yenileyebilirsiniz. Aynı yöntemleri tekrar uygulamak yeterlidir.
Evde dökme demir tava paslanma işlemi basit ama kesintisiz bir bakım sürecidir. Doğru yaparsanız, elinizde uzun yıllar güvenilir bir aracı olacaktır.